
وقتی صحنه شروع به حرف زدن میکند؛
تعداد بازدید : 5
«سرخ و سیاه» و روایتی که فقط در قاب اتفاق نمیافتد
نویسنده : آریانا معتمدیان / گروه تحریریه
برای قضاوت درباره «سرخ و سیاه» هنوز زود است. دو قسمت ابتدایی نمیتواند تصویر کاملی از داستانی بدهد که قرار است روابط، قدرت و مناسبات اجتماعی را در دل یک دوره تاریخی دنبال کند. هنوز شخصیتها در حال معرفی شدن هستند، روابط شکل قطعی خود را پیدا نکردهاند و مسیر اصلی قصه کاملاً روشن نشده است. بنابراین هر داوری قطعی درباره فیلمنامه یا پایانبندی در این مرحله، بیشتر شتابزدگی است تا نقد.
اما دو قسمت برای تشخیص یک نکته مهم کافی است: آیدا پناهنده و ارسلان امیری برای ساختن جهان داستان، فقط به قصه روی کاغذ تکیه نکردهاند. «سرخ و سیاه» پیش از آنکه درباره اتفاقاتش حرف بزند، تلاش میکند دوره تاریخی خود را به مخاطب نشان دهد و این نشان دادن، صرفاً از مسیر دوربین عبور نمیکند.
یکی از ویژگیهای قابل توجه سریال، همین نگاه به عناصر بصری به عنوان بخشی از روایت است. در بسیاری از آثار تاریخی، طراحی صحنه و لباس بیشتر وظیفه بازسازی یک دوره را بر عهده دارند؛ یعنی قرار است مخاطب باور کند داستان در گذشته اتفاق میافتد. اما در «سرخ و سیاه»، این عناصر ظرفیت بیشتری پیدا میکنند. لباسها، معماری فضا، وسایل صحنه، فرشها، رنگها و حتی چهرهپردازی شخصیتها میتوانند درباره جایگاه و شرایط آدمها اطلاعات بدهند.
این تفاوت مهمی است. وقتی شخصیت وارد یک اتاق میشود، خود اتاق میتواند بخشی از شخصیت او باشد. نوع لباس میتواند فاصله طبقاتی را نشان دهد و طراحی یک فضا میتواند مناسبات قدرت را پیش از آنکه دیالوگی درباره قدرت گفته شود، به مخاطب منتقل کند.
اینجا میزانسن فقط چیدمان آدمها مقابل دوربین نیست؛ مجموعهای از نشانههاست که در کنار بازی بازیگران، داستان را جلو میبرند.
پناهنده در «در انتهای شب» دوربین را بیشتر به زندگی روزمره و بحرانهای یک رابطه نزدیک کرده بود؛ جهانی محدودتر، شخصیتر و معاصر. «سرخ و سیاه» اما جهان بزرگتری دارد. این بار شخصیتها فقط با خودشان و رابطهشان درگیر نیستند. طبقه اجتماعی، ساختار قدرت، جایگاه خانوادگی و قواعد یک دوره تاریخی، روی تصمیمهای آنها اثر میگذارد. همین تغییر، زبان تصویری متفاوتی هم میطلبد.
در این میان، بازی پارسا پیروزفر یکی از نقاط مهم سریال است. حضور او بهواسطه کنترل بازی و نوع حضورش، با فضای تاریخی اثر هماهنگ شده و به شخصیتش وزن میدهد. با این حال، هنوز برای ارزیابی کامل شخصیتها باید منتظر ماند؛ چون ارزش یک بازی در یک سریال تاریخی فقط به حضور اولیه بازیگر محدود نمیشود، بلکه به مسیری بستگی دارد که شخصیت در طول داستان طی میکند.نکته دیگر، توجه به جزئیات است. «سرخ و سیاه» میخواهد جهان قاجار را صرفاً با چند لباس و دکور تاریخی تعریف نکند. فرشبافی، پوشش، معماری داخلی، وسایل صحنه و چهرهپردازی، هرکدام بخشی از فضای اجتماعی اثر را میسازند. اگر این جزئیات در ادامه با کنش شخصیتها پیوند بیشتری پیدا کنند، ارزش آنها از زیبایی بصری فراتر خواهد رفت.
در نهایت، شاید هنوز نتوان گفت «سرخ و سیاه» دقیقاً چه جایگاهی در کارنامه آیدا پناهنده خواهد داشت؛ اما میتوان درباره مسیری که انتخاب کرده با اطمینان بیشتری حرف زد. پناهنده و ارسلان امیری بار دیگر نشان دادهاند که به قصه به عنوان یک مسیر قابل پیشبینی نگاه نمیکنند و مخاطب را برای رسیدن به نتیجه، همراه خود نگه میدارند.
دو قسمت گذشته بیشتر از آنکه پاسخ بدهند، سؤال ساختهاند. و شاید فعلاً همین بهترین اتفاق برای یک سریال باشد. اگر این زبان تصویری در ادامه به همان اندازه که چشم را درگیر میکند، درام را نیز پیش ببرد، «سرخ و سیاه» میتواند از یک سریال تاریخی خوشساخت فراتر برود؛ اثری که در آن، حتی دیوارها، لباسها و اشیای صحنه هم بخشی از روایتاند.