حساسیت به نور خورشید یعنی واکنش پوست به اشعه ماوراء بنفش (UV) خورشید یا تخت‌های برنزه بیش از حد است. این عارضه ممکن است باعث شود که فرد حتی بعد از قرار گرفتن در معرض نور خورشید، به راحتی...

در وضعیت کنونی اقتصاد ایران، اولویت نخست مردم برای حفظ ارزش دارایی‌ها، بازار طلا و دلار است؛ پس از آن خودرو و در نهایت ملک قرار می‌گیرد. دلیل این انتخاب، قابلیت نقدشوندگی فوق‌العاده...

در بحبوبه جنگ تمام عیار میان آمریکا و ایران، روز جمعه سه کشور عربستان، پاکستان و ترکیه پیمان دفاعی مشترک در شهر مکه به امضا رساندند که در محافل سیاسی با عناوینی چون پیمان مکه یا ناتوی اسلامی شناخته می‌شود. امضای توافق مکه نشان دهنده اراده سه کشور برای ایجاد بلوکی نظامی- سیاسی فراتر از پیمان‌های سنتی است که می‌تواند نظم امنیتی منطقه را دستخوش تغییر کند. اگرچه زبان آن برهمکاری های دفاعی متمرکز است اما در عمل محوریت مقابله با تهدیدات مشترک به ویژه تروریسم و مداخلات فرا منطقه‌ای را دنبال می‌کند.
اجتماع ظرفیت‌ها در یک پیمان دفاعی
پیمان مکه که با حضور محمد بن سلمان، ولیعهد سعودی، رحب اردوغان رئیس جمهور ترکیه و شهباز شریف نخست وزیر پاکستان منعقد شد را باید پاسخی به سه مؤلفه دانست: نخست ناامیدی ریاض از حمایت‌های همه جانبه واشنگتن در بحران‌های امنیتی و شکستن فشارها و حملات یمن، دوم جاه طلبی آنکارا برای ایفای نقش ژئوپلتیک مستقل، و سوم نگرانی اسلام آباد از خلأ قدرت در همسایگی غربی خود، هم زمانی این پیمان با کاهش نقش آمریکا در خلیج فارس، می‌تواند به بازیابی اتحادها، بیانجامد. مهم‌ترین بند توافق مکه تاکید دارد که هر گونه حمله مسلحانه به هر یک از سه دولت، حمله به همه آنها تلقی خواهد شد. پیمان مذکور که در واقع نسخه‌ای از ماده 5 پیمان ناتو بود نشان می‌داد که پاکستان به عنوان تنها کشور مسلمان دارای سلاح هسته‌ای، امنیت عربستان را تضمین می‌کند و ریاض نیز با سرمایه گذاری‌های خود از توان دفاعی اسلام آباد حمایت می‌نماید. همچنین ترکیه به عنوان عضو ناتو با دومین ارتش بزرگ این ائتلاف و صنعت دفاعی پیشرفته به ویژه حوزه پهپادها به دو قدرت دیگر کمک خواهد کرد. با این حال برخلاف ناتو که مکانیسم عملیاتی مشخصی برای واکنش به حملات دارد، پیمان مکه جزئیات چندانی در مورد نحوه پاسخ دهی یا تعهدات نظامی ارائه نداده است.
واقعیت‌های شکننده پیمان مکه
پیمان دفاعی سه جانبه مکه بیش از آنکه یک پیمان دفاعی دسته جمعی به حساب آید با توجه به مختصات امنیتی و سیاسی طرف‌های آن، یک پیمان تشریفاتی با هدف افزایش قدرت چانه زنی طرف‌ها در معادلات جدید منطقه‌ای (به ویژه برای عربستان در برابر یمن) به حساب می‌آید. اما مهم‌ترین چالش‌های ساختاری این پیمان عبارت است از: 1- اختلافات سنتی و ریشه دار میان ترکیه و عربستان به ویژه در موضوعات جهان اسلام، 2-محدودیت‌های پاکستان برای ورود به درگیری‌های منطقه‌ای به دلیل تنش هم زمان با هند و افغانستان؛3- وابستگی شدید اقتصادی، نظامی و امنیتی برخی اعضا به آمریکا. مهم‌ترین چالش پیمان، تفاوت اولویت‌های امنیتی اعضای پیمان است. مسئله این است که این سه کشور تعریف واحدی از تهدید ندارند و منافع آنها در همه پرونده‌های منطقه‌ای همسو نیست. اگرچه پاکستان و ترکیه روابط نزدیکی با عربستان دارند اما نه توان و تمایل ورود به تقابل نظامی با ایران، عراق و یمن را ندارند. اختلافات اساسی آنکارا و ریاض در پرونده‌هایی مانند لبنان و تحولات منطقه‌ای نیز نشان می‌دهد که روابط آنها به معنای همسویی کامل راهبردی نیست. از این رو آینده توافق بیش از آنکه به قدرت نظامی سه کشور وابسته باشد، به میزان توانایی آنها به مدیریت اختلافات سیاسی داخلی این ائتلاف بستگی خواهد داشت.

به تازگی شاهد وقوع یک تحول معنادار در منطقه غرب آسیا بوده‌ایم. ماجرا از این قرار است که سران سه کشور عربستان سعودی، ترکیه و پاکستان، با حضور در شهر مکه، یک پیمان دفاعی مشترک را به امضا رسانده‌اند که بر پایه یکی از بندهای مهم آن، حمله به هرکدام از کشورهای عضو به معنای حمله به سایرین خواهد بود و اعضا موظف به حمایت و دفاع از یکدیگر هستند. تنها اندکی پس از امضای این پیمان که به توافق مکه مشهور شده، شاهد طرح تحلیل و تفسیرهای مختلف با محوریت آن بوده و هستیم. با این همه، این توافق در بطن خود 3 نکته قابل‌تامل را افشا کرده است. اول اینکه عربستان سعودی به زعم خود از رهگذر توافق دفاعی با ترکیه و پاکستان سعی دارد موقعیت امنیتی متزلزل خودش را بهبود بخشد. در روزهای اخیر و در پی اقدام تجاوزکارانه رژیم سعودی در حمله به چند پایگاه حشدالشعبی در خاک عراق که به شهادت 20 رزمنده منجر شد، مقاومت اسلامی عراق وعده داد که خیلی زود انتقام خون این شهدا را خواهد گرفت. مساله‌ای که به یک نگرانی اساسی برای رژیم سعودی تبدیل شده است. حال در این فضا، سعودی‌ها به زعم خود از رهگذر اقداماتی نظیر انعقاد توافق مکه سعی دارند تا حدی برای خودشان حاشیه امنیت ایجاد کنند. در عین حال، حرکت عربستان به سمت توافقاتی نظیر توافق مکه نشان می‌دهد تا چه اندازه تضمین‌های امنیتی آمریکا برای سعودی‌ها بی‌اهمیت شده و روابط امنیتی دو طرف رو به ضعف نهاده است. مساله ای که از چشم‌اندازی کلان، از دست برتر جبهه مقاومت در تقابل با رقبا و مخالفان خود در غرب آسیا حکایت دارد. نکته دوم اینکه تقریباً اغلب ناظران و تحلیل‌گران اجماع نظر دارند که کشورهای ترکیه و پاکستان، در صورت وقوع هرگونه حمله به عربستان، حاضر به دفاع از این کشور نیستند و صرفاً همکاری‌های خود با ریاض را به حوزه‌های اطلاعاتی و لجستیکی محدود می‌کنند. دلیل هم روشن است زیرا هم پاکستان و هم ترکیه با مشکلات عدیده امنیتی و سیاسی و اقتصادی دست به گریبان هستند و حاضر نیستند این مشکلات را چندبرابر افزایش دهند. در این میان، عده‌ای معتقدند آنکارا و اسلام آباد، نیم‌نگاهی جدی به دوشیدن عربستان سعودی از طریق توافقاتی همچون توافق مکه نیز دارند. چندین دهه آمریکایی‌ها، رژیم سعودی را در ازای ارائه تضمین‌های واهی امنیتی دوشیدند و اکنون بازیگرانی نظیر ترکیه و پاکستان همین دستورکار را دنبال می‌کنند. و در نهایت نکته سوم اینکه عربستان سعودی سالیانه بیش از 70 میلیارد دلار در حوزه نظامی و امنیتی هزینه می‌کند با این حال با کوچکترین اتفاقی، ناچار به گدایی امنیت از سایر کشورها و بازیگران است. این موضوعی نیز در بطن خود حامل یک پیام مهم است و آن هم این مساله می‌باشد که تکیه‌کردن صرف به دیگران در حوزه نظامی و امنیتی بسیار غلط است و البته که بودجه‌های سنگین نظامی از سوی کشورها نظیر لزوماً به معنای ایجاد امنیت پایدار برای آن‌ها نیست. 
آنچه واضح است، توافق مکّه هرچه باشد، نمودی از حرکت رو به جلوی سعودی‌ها نیست بلکه آن را باید جلوه‌ای عینی از شکست دکترین امنیتی رژیم عربستان در نظر گرفت.