ناصر خسرو در شرح سفرش به اصفهان میگوید: اصفهان شهری است بر هامون نهاده، آب و هوایی خوش دارد و هرجا که ده گز چاه فرو برند آبی سرد خوش بیرون آید و شهر دیواری حصین بلند دارد و دروازهها و جنگ گاهها ساخته و بر همه بارو و کنگره ساخته و در شهر جوی های آب روان و بناهای نیکو و مرتفع و در میان شهر مسجد آدینه بزرگ نیکو و باروی شهر را گفتند سه فرسنگ و نیم است و اندرون شهر همه آبادان که هیچ از وی خراب ندیدم و بازارهای بسیار، و بازاری دیدم از آن صرافان که اندر او دویست مرد صراف بود و هر بازاری را دربندی و دروازه ای و همه محلتها و کوچهها را همچنین دربندها و دروازه های محکم و کاروانسراهای پاکیزه بود.
حمام شاهزاده ها همچنان باقی است
حمام شاهزاده ها که در دوره طلایی تاریخ اصفهان یعنی دوران صفوی ساخته شده است، نمونه ای از این بناها می باشد. بانی ساخت این اثر معماری یکی از شاهزادگان صفوی به نام شهربانو بیگم، دخت شاه سلطان حسین بوده که این گرمابه را برای یک مدرسه وقف کرد. حمام شاهزاده ها در تقاطع بازار رنگرزها با بازارچه نو اصفهان در بازار فرش اصفهان قرار گرفته است. شاهزاده شهربانو دختر شاه سلطان حسین به کسب دانش و تحصیل جوانان اهمیت زیادی میداد و همانند جدهاش که مدرسه مادرشاه را در چهارباغ بنا کرد.مدرسهای به همراه یک گرمابه برای طلاب ساخت این مدرسه در سال ۱۳۱۴ از طرف اداره فرهنگ سابق تخریب شد و دبستان حکیم نظامی به جای آن ساخته شد اما این حمام سنتی هنوز پابرجا و پذیرای گردشگران و علاقمندان به معماری سنتی است.حمام شاهزاده در نزدیکی مسجد حکیم اصفهان در انتهای بازار رنگرزان واقع شده و بر سردر آن نقش و نگار دو فرشته تاجدار به بازدید کنندگان خوش آمد می گویند. به راهرو حمام که وارد شوید تزئینات خیره کننده کاشی کاری آن دوران را خواهید دید.به همت اداره گردشگری سازمان فرهنگی اجتماعی ورزشی شهرداری اصفهان نمایشگاه “بر هامون نهاده” در “موزه گرمابه شاهزادهها” در بازار فرش خیابان حکیم بر پا شده است .نمایشگاه “بر هامون نهاده” به بهانه هزارمین سال سفر ناصر خسرو به اصفهان برگزار شده و علاقمندان میتوانند هر روز ساعت 9 الی 18 از این نمایشگاه بازدید کنند.ما نیز راهی بازدید از این نمایشگاه و حمام شدیم .
سربینه حمام شاهزاده ها با کاشی های فیروزه ای
زهرا شاکری در مورد معرفی بیشتر حمام تاریخی شاهزادهها، بیان کرد:شاید کمتر کسی بداند که ایرانی ها بیشتر از سه هزارسال پیش در شهرهای خود حمام عمومی داشته اند و احتمال می دهند اولین حمام تاریخ را جمشید پادشاه پیشدادی ایران ساخته باشد.پس از ورود به حمام بخشهای شامل سربینه گرمخانه میاندر و فضای چاله حوض را مشاهده میکنیم. در ابتدای ورود به گرمابه سربینه قرار دارد که محل رختکن و پرداخت هزینهها بوده و در میان آن حوضی به شکل ۸ ضلعی و بر فراز آن گنبدی با نورگیر و تزیینات رسمی بنا گردیده است.سربینه، پیچ خاصی بوده که ورودی را از بقیه قسمت ها جدا می کرده و افراد داخل حمام همدیگر را آنجا ملاقات می کردند.سربینه حمام شاهزادهها با کاشی های فیروزه ای، سبز و سفید، حوضی هشت ضلعی و گنبدی که تزئینات سربندی دارد، نقش و نگارهای انسان و همچنین آجر تزئین شده است.گرم خانه، میان در و فضای چال حوض این گرمابه نیز تزئینات دیدنی دارد که آن را به یکی از آثار شاخص دوران صفوی تبدیل کرده است. حمام شاهزاده صفوی به مرور زمان آسیبهای بسیاری دیده و بخشهایی از آن خراب شده است. همچنین قسمتهایی از سر در آن در دیوارکشی جدید بازار مجاور از بین رفته است.
احداث آخرین بنای باشکوه عصر صفویه
وی ادامه داد: در دوران صفویه، زنان در امور عام المنفعه مشارکت فعال داشتند و در ساخت مدارس، مساجد و تعمیر امامزادگان و بقاع متبرکه نقش پررنگی ایفا می کردند. مادر شاه سلطان حسین نیز در احداث آخرین بنای باشکوه عصر صفویه یعنی مدرسه چهارباغ که امروز مدرسه امام صادق (علیه السلام) نامیده می شود نقش ویژه ای داشته است.در گذشته به دلیل نبود حمام در منازل، مردم برای شستشو و نظافت از حمامهای عمومی استفاده میکردند. البته حمامها علاوه بر نظافت، محلی برای گسترش روابط فرهنگی و اجتماعی هم بودند. همین مسئله باعث شده بود معماری حمامهای قدیمی بسیار متمایز و چشمگیر باشد.
امروزه کمتر کسی است که از حمامعمومی استفاده کند و این بناهای تماشایی با تزیینات چشمنواز به جاذبههای تاریخی تبدیل شدند که نظر گردشگران زیادی را به خود جلب میکنند.