سال ۲۰۲۵، سال هم‌زمانی بحران‌ها بود: بازگشت فشار حداکثری، جنگ کوتاه اما پرهزینه، فعال شدن مکانیسم ماشه، فروپاشی بازار ارز، هجوم به طلا و رمزارز، محو طبقه متوسط و گسترش فقر مطلق. آنچه در ادامه می‌خوانید، روایت عددی و انسانی همین فروپاشی است؛ روایتی از اقتصادی که دیگر حتی توان حفظ ارزش دسترنج مردمش را ندارد.
صندوق بین المللی پول درباره اقتصاد ایران چه می‌گوید؟
نمودار پیش‌رو بر اساس داده‌های صندوق بین‌المللی پول ترسیم شده است و کشور‌هایی را به تصویر می‌کشد که پول ملی‌شان با بیشترین شتاب در مسیر سقوط قرار دارد. در میان اقتصاد‌های رو به زوال جهان، ایران در رتبه سوم این جدول جای گرفته است.به گزارش رویداد 24 معنای این جایگاه و این آمار، روشن و واضح است و بدان معناست که نزدیک به یک‌سوم از اموال شهروندان، از طریق سازوکار تورم و چاپ اسکناس بدون پشتوانه، دود شده و به هوا رفته است. در اقتصاد این پدیده را «مالیات تورمی» می‌نامد؛ اما این پدیده برای شهروندی که رنج بحران‌های اقتصادی را بر گرده دارد و هر سال و هر ماه در حال فقیرتر شدن است، نامی بسیار دقیق‌تر و گویا‌تر دارد: «دزدی». بله، در طی یک سال گذشته، تورم حدود ۳۱ درصد از دارایی‌های شهروندان ایرانی را دزدیده است.
برای درک ابعاد فاجعه، باید ذهنمان را از قید آمار‌های انتزاعی رها کنیم و به مفهوم بنیادین «قدرت خرید» بازگردیم؛ مفهومی که هر روز در زندگی روزمره خود حسش می‌کنیم. نمودار مورد بحث بر پایه یک سناریوی ساده، اما دردناک استوار است: اگر شهروندی در آغاز سال ۲۰۲۵ معادل صد دلار از پول ملی خود را در گاوصندوقی حبس کرده باشد، اکنون که در آخرین روز‌های دسامبر هستیم، چه میزان از ارزش واقعی آن باقی مانده است؟ پاسخ شهروند ایرانی اسف‌بار است: ۶۹ دلار.این عدد، یعنی ۳۱ درصد از دارایی‌های هر شهروند ایرانی تنها به واسطه مکانیسم بی‌رحم تورم، نابود شده است. اما چرا این عدد آنقدر ترسناک است؟ اینکه از میان بیش از دویست کشور جهان، ایران رتبه سوم را دارد. از کشور‌های دیگری که در لیست حضور دارند، ونزوئلا با حفظ تنها ۱۵ دلار، همچنان نماد کلاسیک فروپاشی دولت و اقتصاد است.
اما شوک اصلی آنجاست که می‌بینیم سودان با ۶۷ دلار و یمن با ۷۶ دلار_دو کشوری که سال‌هاست درگیر جنگ‌های داخلی تمام‌عیار، قحطی و تجزیه سرزمینی هستند_عملکردی مشابه یا حتی بهتر از ایران داشته‌اند. ایران با منابع عظیم نفت و گاز، زیرساخت‌های صنعتی، دارا بودن حدود هفتاد درصد جمعیت جوان و با نیروی انسانی متخصص، در سال ۲۰۲۵ رفتاری شبیه به یک «اقتصاد جنگ‌زده و بدون دولت» از خود نشان داده است. حتی آرژانتین و ترکیه که سال‌ها با تورم‌های مزمن دست‌به‌گریبان بودند، با اصلاحات پولی توانستند ترمز سقوط را بکشند، اما در تهران ماشین چاپ پول با سرعتی مرگبار به حرکت ادامه داد و حاصل عمر میلیون‌ها نفر را بلعید.
سال ۲۰۲۵: تقویم یک فاجعه
سال ۲۰۲۵ برای ایران سال «همگرایی بحران‌ها» بود. بر اساس آمار‌های موجود، اقتصاد ایران در این سال ۲۰۲۵ ضرباتی متعددی را تجربه کرد که هر کدام به تنهایی برای از پا درآوردن یک سیستم اقتصادی کافی بود. بازگشت دونالد ترامپ به کاخ سفید و احیای سیاست «فشار حداکثری» تنها آغاز ماجرا بود. نقطه عطف بحران در ماه ژوئن ۲۰۲۵ رقم خورد؛ زمانی که یک درگیری نظامی کوتاه، اما شدید میان ایران و محور آمریکا-اسرائیل رخ داد. این جنگ چندروزه خساراتی میلیاردی به زیرساخت‌های حیاتی کشور وارد کرد و ریسک سرمایه‌گذاری را به اوج رساند.
ضربه نهایی نیز در اواخر سپتامبر فرود آمد. فعال شدن «مکانیسم ماشه» و بازگشت تمام تحریم‌های سازمان ملل متحد، اقتصاد ایران را در یک محاصره کامل دریایی، بانکی و نفتی قرار داد. مقامات تهران که تا پیش از آن به استراتژی «اقتصاد مقاومتی» و فروش نفت تخفیف‌دار به چین دل بسته بودند، ناگهان با دیواری بتنی مواجه شدند. حتی چین، بزرگترین خریدار نفت ایران، تحت فشار تحریم‌های ثانویه و برای کاهش تنش با دولت جدید آمریکا، واردات خود را محدود کرد و تخفیف‌های سنگین‌تری طلبید. نتیجه این وضعیت در بازار ارز تهران نمایان شد: نرخ برابری ریال در نیمه دسامبر ۲۰۲۵ از مرز باورنکردنی ۱،۳۱۰،۰۰۰ (یک میلیون و سیصد و ده هزار ریال) به ازای هر دلار عبور کرد. این سقوط ۹۵ درصدی ارزش پول نسبت به سال ۲۰۱۸، به نوعی بیانگر ورشکستگی پول ملی است.
مصرف‌زدگی اضطرابی
واکنش جامعه به این فروپاشی، تغییری بنیادین در رفتار اقتصادی بود که اقتصاددانان آن را افزایش «سرعت گردش پول» (Velocity of Money) می‌نامند. در سال ۲۰۲۵، پول در دستان مردم ایران مانند یک گوی داغ عمل می‌کرد. نگه‌داشتن ریال حتی برای یک روز، مساوی با زیان بود. این هراس عمومی، پدیده‌ای به نام «مصرف‌زدگی اضطرابی» را رقم زد. شهروندان بلافاصله پس از دریافت حقوق، آن را به هر کالای بادوامی تبدیل می‌کردند؛ از خودرو و طلا گرفته تا برنج و روغن. منطق بازار ساده و بی‌رحم بود: «امروز بخر، چون فردا گران‌تر است.» این رفتارتوده‌وار، تقاضای کاذبی را ایجاد کرد که خود به هیزمی برای آتش تورم بدل شد. در این فضا، سرمایه‌گذاری مولد جای خود را به سفته‌بازی روزانه داد و تولیدکننده‌ای که نمی‌دانست مواد اولیه‌اش را فردا با چه قیمتی باید بخرد، عملا از چرخه تولید خارج شد...

دونالد ترامپ رئیس جمهور آمریکا در ادامه ماجراجویی‌های خود علیه ونزوئلا، به تازگی دستور محاصره دریایی این کشور را صادر کرده و تاکید نموده که هیچ کشتی حق ورود به بنادر ونزوئلا و یا خروج از آن ها را ندارد! وی در یک موضع گیری عجیب مدعی شده که نفت ونزوئلا به آمریکا تعلق دارد و این کشور بوده که صنعت نفت ونزوئلا را ایجاد کرده و اکنون به دنبال حق خود است. موضع‌گیری که با بازتاب‌های مختلفی در محیط بین المللی رو به رو شده است. در این میان، تقریبا اغلب ناظران و تحلیل‌گران اعتقاد دارند که ترامپ یک بازی خطرناک تازه را علیه ونزوئلا آغاز کرده که البته از منظر بین المللی نیز حامل پیام‌ها و تبعات معناداری خواهد بود. در این زمینه، عده ای می گویند که دونالد ترامپ در شرایطی حکم به محاصره دریایی ونزوئلا داده که مبنای مجرم‌بودن این کشور را تشخیص شخصی خود می داند! این یعنی رئیس جمهور آمریکا و نه نهادهای بین المللی و حقوق بین الملل، علیه یک کشور ادعایی را مطرح می کند و آن را مبنای تجاوز به خاک آن سرزمین و تحمیل خسارت به مردم کشور مذکور می داند. در این نقطه باید از رئیس جمهور آمریکا و البته دیگر رهبران غربی پرسید که کجاست آن نظام بین الملل قانون محوری که همیشه از آن دم می‌زدند؟ آیا منطقی است که هر دولتی در جهان بر پایه صلاحدید خود در محیط بین‌المللی ایجاد تنش و آشوب کند؟ پس اگر اینطور است نقش شورای امنیت و سازمان ملل و دیگر نهادهای بین‌المللی چیست؟ نکته دیگر اینکه رئیس جمهور آمریکا در طرح ادعاهای خود علیه ونزوئلا به شدت منافق است. او در حالی از محاصره دریایی ونزوئلا دفاع می‌کند و دلیل آن را هم گزاره متوهمانه صادرات مواد مخدر از ونزوئلا به آمریکا معرفی می کند که خود وی چند روز قبل رئیس جمهور هندوراس را که به جرم قاچاق مواد مخدر به آمریکا در این کشور در حبس به سر می برد را عفو کرده است! در عین حال، گزارش های رسمی تاکید دارند که عمده صادرات مواد مخدر به آمریکا از منطقه آمریکای لاتین، از مبدا اکوادور و کلمبیا اتفاق می‌افتد و اتهامات رئیس جمهور آمریکا علیه ونزوئلا به شدت بی‌پایه و اساس و بهانه‌جویانه هستند. قرار گرفتن این مسائل پیش چشم جهانیان بار دیگر نشان می دهد که چرا نباید آمریکا را بازیگری دلسوز برای دیگر ملت‌های دنیا دانست و این نظام حکمرانی صرفا به فکر منافع خود است و در این رابطه حتی حاضر است دیگر کشورها و ملت‌های جهان را نیز قربانی کند و در نهایت اینکه ترامپ با اقدام جدید خود علیه ونزوئلا، هم طیف قدرت‌های نوظهور و هم حتی مردم آمریکا را در برابر خود قرار داده است. به طور خاص روسیه به آمریکا هشدار داده که بهتر است با امنیت منطقه نیمکره غربی بازی نکند و البته که گزارش‌های مختلف حاکی از اوج‌گیری اعتراضات در آمریکا علیه ماجراجویی‌های ترامپ و تیم متحد وی در قدرت در پرونده ونزوئلا هستند. مجموع این مسائل یک واقعیت را فریاد می زنند و آن هم این است که ظاهرا قرار است آمریکا و نظام حکمرانی این کشور، ابعاد عریان‌تری از خوی استعماری خود را با محوریت کنش‌هایشان علیه کشور ونزوئلا پیش چشم همگان قرار دهند.